Escoitas disonantes · sesión 02
Escoitas Disonantes
… a ombros de xigantes
Pearl Jam — Ten · Epic Records, 1991
Un disco, de principio a fin · Alta fidelidade
Desliza
Ten é o álbum de debut de Pearl Jam, publicado o 27 de agosto de 1991 por Epic Records. Máis que o debut dun grupo, é o nacemento dun fenómeno xeracional que definiría o rock alternativo dos noventa.
A xestación do disco foi case accidental. Tras a morte por sobredose de Andrew Wood, vocalista de Mother Love Bone, Stone Gossard e Jeff Ament decidiron seguir adiante e gravaron uns demos instrumentais. Esas maquetas chegaron a Eddie Vedder —un camareiro de San Diego afeccionado ao surf— a través do baterista Jack Irons. Vedder escoitou as cintas, foi surfear, e ao día seguinte tiña letras para tres cancións. A resposta de Gossard e Ament foi inmediata: voaron a Vedder a Seattle para probalo.
O grupo, entón chamado Mookie Blaylock —polo xogador de baloncesto—, entrou nos London Bridge Studios en marzo de 1991 para gravar o que se convertiría en Ten. As sesións foron rápidas, apenas un mes, porque o material estaba case todo escrito. A mescla realizouna Tim Palmer nun estudio reconvertido nunha granxa en Dorking, Inglaterra, o cal engadiu ao álbum esa carga intemporal e lixeiramente anacrónica que o definiría.
Ten gravouse nos London Bridge Studios de Seattle entre marzo e abril de 1991, co produtor Rick Parashar, que coñecía ben ao grupo de colaborar con eles no proxecto Temple of the Dog. Parashar non só produciu e enxeñou o álbum; tamén contribuíu con piano, órgano e percusión, e axudou a coescribir as harmonías vocais de varios temas.
Os membros da banda recoñeceron durante anos a súa insatisfacción co son final do disco, que consideraban excesivamente reverberado e "sobre-producido" para ser o seu debut. Stone Gossard definiuno como "demasiado rockeado". Non foi ata a reedición de 2009, remezclada por Brendan O'Brien, que existiu unha versión con son máis directo e seco —aínda que a mezcla orixinal é a que millóns de persoas coñecen e aman.
A icónica portada de Ten foi concibida por Jeff Ament, que ademais de baixista era o director artístico do grupo. Ament construíu con madeira un rótulo xigante coa forma da frase "Pearl Jam" do tamaño real, e os cinco membros da banda posaron diante del cunha actitude de unidade, coas mans entrelazadas no alto.
A fotografía é de Lance Mercer, e o deseño de Risa Zaitschek e Lisa Sparagano. Ament confesou anos despois que a versión que chegou ao público non era a orixinal: a portada debía ser burdeos, non rosada, e a foto do grupo en branco e negro. A Sony Art Department gañou o debate, pero a imaxe resultante —eses cinco corpos emerxendo dun ronsel de letras de madeira e luz dramática— convertéuse nunha das portadas máis recoñecibles do rock dos noventa.
O nome Pearl Jam substituíu ao orixinal Mookie Blaylock —o xogador de baloncesto— cando a discográfica tivo problemas legais co fichaxe publicitario de Blaylock con Nike. En homenaxe a el, o álbum titulouse Ten, o seu número de camiseta.
O tema "Jeremy" inspirouse nun feito real: o 8 de xaneiro de 1991, un estudante de instituto de Richardson (Texas) disparouse diante dos seus compañeiros de clase. O vídeo dirixido por Mark Pellington gañou catro premios nos MTV Video Music Awards de 1993, incluíndo Vídeo do Ano.
Ten chegou ao #2 do Billboard 200 —bloqueado polo álbum de Billy Ray Cyrus, Some Gave All— case un ano despois da súa publicación, en maio de 1992. Permaneceu na lista durante 264 semanas, converténdose nun dos álbumes de máis longa permanencia na historia do chart.
O baixista Jeff Ament revelaría en 2021 que tomou inspiración do son de baixo de Cheap Trick para cancións como "Why Go" e "Jeremy". Tim Palmer, o mezclador, engadiu un extintor de incendios e un saleiro de prata como percusión en "Oceans".
En 2021, Ten foi incluído no Grammy Hall of Fame. Rolling Stone situouno no posto 160 da súa lista dos 500 mellores álbumes de todos os tempos (edición 2020), e os lectores da revista votárono como o mellor álbum de debut da historia nunha enquisa de 2013.
A cara B "Yellow Ledbetter" —incluída no single de "Jeremy"— converteuse en 1994 nun hit radiofónico por méritos propios, malia non aparecer no álbum orixinal. Hoxe é unha das cancións máis queridas do catálogo de Pearl Jam.
Ten non foi un éxito inmediato. A prensa especializada de 1991 e 1992 recibiu o disco de forma moi dividida: algúns recoñeceron o talento en bruto do grupo, mentres outros o acusaron de deriva comercial ou de ser un derivado de Soundgarden e Alice in Chains. O gran público, en cambio, tardou case un ano en escoitalo en masa, pero cando o fixo, o resultado foi devastador.
Pearl Jam "precipítase cara ao místico a velocidade de cruceiro", engadindo que "extraen moito drama duns poucos acordes de power chord que nadan en eco".
É Eddie Vedder quen proporciona a Pearl Jam ese foco tan singular e tan convincente que os distingue do resto.
"Rock moderno e ruidoso, cargado de motivos de guitarra infecciosos e impulsado por un baixo e batería irresistibles" que podería ben ser "a cara do metal dos noventa".
Acusou a Pearl Jam de "intentar roubar o diñeiro dos mozos alternativos", considerándoos inferiores a Nirvana e Soundgarden.
Cualificou o son de "ocasionalmente grandilocuente e implacablemente serio", pero recoñecendo que "á súa mellor hora exerce un poder hipnótico".
Co paso dos anos, Ten deixou de ser un disco controvertido para converterse nunha obra de referencia do rock dos noventa. A combinación de letras de Vedder —depresión, suicidio, marxinación, abuso— con guitarras de raíz clásica e hooks irresistibles resultou ser máis resistente ao tempo que calquera das polémicas que xerou.
Cualificouno de "obra mestra do hard rock perfectamente elaborada" e destacou que as letras "impresionistas" de Vedder son máis eficaces a través da súa apaixonada entrega vocal que polo seu significado literal.
Definiu o álbum como "posiblemente o mellor disco de rock debut de todos os tempos".
Sinalou que as cancións fusionan "o rock de estadio riff-heavy dos setenta coa aspereza e a rabia do post-punk dos oitenta, sen descoidar nunca ganchos e estribillos".
A reedición de 2009, con remescla de Brendan O'Brien e numerosos temas inéditos, xerou un novo debate sobre cal das dúas versións do álbum é a definitiva. Pearl Jam segue sendo hoxe un dos grupos en activo máis queridos do rock, e Ten o punto de partida ao que sempre se volve.
A apertura instrumental "Master/Slave" dá paso a "Once", o trono da trilogía Momma-Son de Vedder sobre un parricida. "Even Flow" introduce a textura de guitarra limpa de McCready —influencia declarada de Stevie Ray Vaughan— sobre a que Vedder improvisa en vivo con frecuencia. Escoitar como o riff de Gossard soporta o peso enteiro da canción.
"Alive" —orixinalmente "Dollar Short" nas maquetas de Gossard— é a canción co que Vedder conquistou ao grupo: a letra, sobre un fillo que descobre a morte do seu pai biolóxico, ten un arco narrativo que só se entende ao lela enteira. "Jeremy", o maior éxito comercial do álbum, constrúese sobre o baixo de Ament e un solo de McCready que contén máis emoción que moitos álbumes completos.
A canción que a propia Epic quería lanzar como single e a banda negou sistematicamente. Canción de amor e perda cos pés no folk e o corpo no rock, con Vedder nun rexistro íntimo e controlado moi diferente do Eddie Vedder histérico das portadas. Chega ao #3 do Mainstream Rock chart sen ser nunca single oficial.
"Garden" introduce o grounge máis oscuro e lento, máis próximo a Neil Young ca ao grunge de Seattle. "Release" pecha o álbum cunha balada case ambient na que Vedder fala directamente ao seu pai —o pai biolóxico que nunca coñeceu—, e a peza instrumental "Master/Slave" vólvese a escoitar creando un efecto de ciclo pechado se o disco se reproduce en bucle.
O equipo desta sesión foi seleccionado por Fran de Loudness hi-fi vintage, pensando no carácter físico e directo de Ten: un son que pide dinamismo real, graves articulados e uns medios que permitan sentir a voz de Vedder como algo corpóreo e presente.
Agulla de diamante de punta elíptica con alta exibilidade de complianza, deseñada para rastrexar con precisión os microsurcos máis complexos. A versión HE (High-Efficiency) ofrece un seguimento excepcional en discos de media e alta esixencia, minimizando a distorsión de tracking incluso en pasaxes de máxima amplitude.
Cápsula Moving Magnet de mediados dos setenta con saída de 5 mV, resposta en frecuencia excepcionalmente equilibrada entre 20 Hz e 20 kHz e resistencia de tracking de apenas 1,5 gramos. A súa impedancia de 400 ohmios e o carácter cálido pero detallado convértena nunha referencia do período dorado da alta fidelidade americana.
Prato de tracción directa con motor de alta torque, brazo J-shaped en aluminio fundido e preamplificador phono integrado bypassable. A súa construción antivibracional e a base de amortiguación axustan o piso de ruído a niveis moi baixos, preservando o rango dinámico que o rock directo de Ten esixe.
Integrado vintage de estado sólido con 30 W por canal en clase AB, etapa de entrada diferencial de baixo ruído e sección phono de preamplificación RIAA de referencia para a súa época. A súa electrónica discreta e os condensadores de calidade xapóns dos setenta aportan esa coloración lixeiramente orgánica que reforza a gravidade das guitarras de McCready e Gossard.
Columna de dúas vías bassreflex con tweeter de domo de seda de 25 mm e woofer de 16,5 cm en fibra de celuloide, sensibilidade de 90 dB e resposta desde 45 Hz. O seu grave rápido e controlado resulta ideal para reproducir a contundencia rítmica de Krusen e o baixo polifónico de Ament sen engrosamento artificial.