Escoitas disonantes · sesión 01
Escoitas Disonantes
… a ombros de xigantes
Slowdive — Pygmalion · Creation Records, 1995
Un disco, de principio a fin · Alta fidelidade
Desliza
Pygmalion é o terceiro e, durante case vinte anos, último álbum de estudio de Slowdive. Representa unha ruptura deliberada co son que a banda definira en Just for a Day e, sobre todo, en Souvlaki.
Publicado o 6 de febreiro de 1995 por Creation Records, é o único disco do grupo gravado con Ian McCutcheon á batería, que substituíra a Simon Scott. En vez das guitarras saturadas e os muros de reverberación dos seus discos anteriores, o álbum móvese cara a unha música ambiental e minimalista, con arranxos espazados, percusión case ausente e unha construción sonora que debe tanto á electrónica como ao rock.
A crítica especializada sitúao hoxe máis preto do post-rock incipiente de mediados dos noventa que do propio shoegaze que dera sona ao grupo. O xermolo deste xiro foi o EP 5 EP (1994), onde Slowdive xa comezara a incorporar loops, samples e unha sensibilidade máis próxima ao techno.
Neil Halstead afeccionárase a este mundo en 1992 a través de Mark Van Hoen, antigo membro de Seefeel, quen lle fixo escoitar Selected Ambient Works 85–92 de Aphex Twin. A esa influencia sumáronse os discos de fase tardía de Talk Talk —Spirit of Eden (1988) e Laughing Stock (1991)—, descubertos durante a xestación de Pygmalion.
O álbum gravouse no Courtyard Studio, en Sutton Courtenay, cerca de Abingdon (Oxfordshire). A produción e a enxeñaría correron a cargo de Chris Hufford xunto coa propia banda. Nos créditos figuran os cinco membros de Slowdive, aínda que varias fontes coinciden en sinalar que, na práctica, Pygmalion foi en boa medida un traballo persoal de Halstead, coa colaboración vocal de Goswell e achegas puntuais de percusión de McCutcheon.
Para entón, Creation Records —o selo de Alan McGee, tamén casa de Oasis ou My Bloody Valentine— xa se desentendera do grupo. En 1994 Slowdive tivera que financiar parte dunha xira americana con diñeiro propio, e a compañía deixou pasar case un ano antes de publicar o disco. Unha semana despois do seu lanzamento, Creation retirou a banda do seu catálogo; a xira británica prevista quedou practicamente cancelada e, a finais de 1995, o grupo disolveuse.
A ilustración de portada é obra de Steven Woodhouse e reproduce a notación gráfica que Rainer Wehinger deseñou para Artikulation (1958), a peza electrónica do compositor húngaro György Ligeti.
A escolla non é casual: esa partitura gráfica, pensada para representar visualmente un son sen notación musical convencional, encaixa co carácter abstracto e pouco convencional da música que contén o disco.
O tema “Blue Skied an' Clear” soou na película The Doom Generation (1995), de Gregg Araki, declarado admirador de Slowdive.
A compilación Blue Skied N' Clear (2003), que xuntou unha nova xeración de bandas influídas polo grupo, tomou o seu nome precisamente desta canción.
Tras a disolución de Slowdive, Halstead e Goswell formaron Mojave 3, proxecto de son moi distinto —máis próximo a Cowboy Junkies ou Mazzy Star— que pouco ten que ver coa electrónica fría de Pygmalion.
Castle Music reeditou Pygmalion en 2005 xunto con Souvlaki e Just for a Day, sen temas adicionais. En 2010, Cherry Red Records publicou unha nova reedición cun disco extra de maquetas da época.
En 2016, Pitchfork incluíu Pygmalion no posto 12 da súa lista dos mellores discos shoegaze de todos os tempos; en 2018, describiuno como unha “obra mestra do post-rock”, con eloxios de músicos de Low, Deafheaven, Múm ou Girlpool.
O crítico Ned Raggett situouno no posto 122 da súa lista dos mellores álbumes dos anos noventa para a revista Freaky Trigger (1999).
Pygmalion publicouse nun Reino Unido completamente entregado ao Britpop. Oasis, Blur e Pulp dominaban as listas e as portadas da prensa musical; un disco ambiental, lento e sen estribillos pegadizos non tiña cabida nese relato. Segundo sinalou o xornalista Kieron Tyler, a coincidencia das modas do momento cun estilo tan afastado do esperado explica en boa medida o fracaso comercial e crítico inicial do álbum.
A acollida da prensa especializada foi, na súa maioría, hostil ou desconcertada:
Lembrou que, en pleno apoxeo do Britpop, non había sitio ningún para un disco de experimentación ambiental coma este.
Recoñecía certo encanto en boa parte do disco, pero cualificouno de “suicidio profesional” para a banda.
Cualificou o disco de intento insípido de buscar a beleza pola beleza.
Describiuno como unha gravación ambiental esencialmente en solitario de Halstead, que carecía da tensión, a composición e a forza do resto do catálogo do grupo.
O propio Halstead e Goswell, conscientes de que a ruptura con Creation era cuestión de tempo, optaron por facer o disco máis introspectivo e menos comercial posible antes de que o selo os apartase definitivamente. A xogada saíu cara a curto prazo: o álbum vendeu moi pouco, e unha semana despois da súa edición a banda foi retirada do catálogo de Creation.
Co paso dos anos, a lectura crítica de Pygmalion cambiou por completo. O que en 1995 se interpretou como un camiño sen saída pasou a entenderse como un disco adiantado ao seu tempo, unha bisagra entre o shoegaze que se apagaba e correntes posteriores como o post-rock ou o dream-pop electrónico.
Definiuno como un desvío do mellor tipo e, noutra valoración para AllMusic, sinalou que é unha obra mestra estilística para quen saiba apreciar o indirecto.
Escribiu que o disco segue sendo a obra mestra de Halstead e Goswell.
Considerou que con este álbum Slowdive destilaba até a perfección as atmosferas expansivas de Souvlaki.
A reedición de 2010 a cargo de Cherry Red, con maquetas inéditas da época, contribuíu a esa relectura, igual que o recoñecemento de músicos de xeracións posteriores que citaron Pygmalion como influencia directa do seu propio traballo.
O tema que abre o disco dura máis de dez minutos e constrúese sobre un acorde de guitarra limpo en La menor, voces sutiles e samples en loop: marca desde o primeiro minuto o ton de todo o álbum.
Xunto con “J's Heaven” (con guitarra acústica) e “Blue Skied an' Clear”, conservan máis estrutura de canción que o resto, aínda que envoltas en texturas moito máis abstractas que en Souvlaki.
Xunto con “Trellisaze”, representan o extremo máis experimental: osciladores con efecto de fase e voces con pitch-shifting no primeiro caso, percusión mínima e case aleatoria no segundo.
Todos os temas péchanse con longos fades, unha decisión estética que reforza a sensación de disco pensado para escoitarse como un todo continuo, sen interrupcións.